Mundart: So geit Vorarlbärgisch

Feedback

Tragen Sie mit Hinweisen zu diesem Artikel bei oder melden Sie uns Fehler.

I gwungere grad uf dr Site 662 desumen u lise, das «gniglat voll» ds Gliiche meint wi bi üüs graglet vou, «es heat koa Gnot» ds Gliiche wi bi üüs es pressiert niid u «so gnouot as blitzga» ds Gliiche wi bi üüs schnäu wi dr Blitz oder wi ds Bisiwätter.

E, i ha ja no gaar nid gseit, i waas das i desumegwungere. Im nöie Vorarlbärger Mundaartwörterbuech vom Hubert Allgöier. Zwe Bäng hets u guet 1800 Site. Miir ischs wi emene Beiji uf ere Bluemematte. I weis vor Wööli fasch nid, weles Wort zeersch.

E Wäutspüez

Dr pensioniert Leerer Hubert Allgöier het i sim Aarbeitszimmer z Fäudkirch-Gisinge zwöuf Jaar lang a däm Wörterbuech gschaffet. Bi 427 Gwäärslüt, jungen u aute, het er sech Uskunft la gää über d Wörter. Dene iri Antworte hei 35 000 Site gfüut. Vo 44 Gwäärslüt het er privaati Mundaartsammligen überchoo im Umfang vo über tuusig Site. Im Ganze müesst Dr nech e Bäärg vo öppe drüehaub Meeter Bletter voorschteuue mit Wörter druffe.

Nid ds Inträssi a siren oder eren angere Mundaart het em Hubert Allgöier dr Mupf ggää, e settegi Wäutspüez i Aagriff z nää, neei, in het scho geng wunger gnoo, wohäär d Mundaartwörter chömen u was si genaau meine. Drum het er sech i d Schpraachgschicht ichegchnöilet u i sim Wörterbuech i über 16 000 Fuessnoote d Häärkunft vo Wörter erkläärt.

Itz tänke vilech es paar, was macht de dä Schmiid Chrischte fürn es Gschiis? Mir hei o regionaali Mundaartwörterbüecher, es Bäärndütsches, es Simmetaaler, es Basler, es Zürcher, es Schaffhuser u no viiu angeri. Klaar hei si i eim Buech Platz, aber we di Vorarlbärger o 1800 Site füüue, bruucht er doch nid grad us em Hüsli z sii! Da chan i nume säge, dr Umfang isch es niid. Di meischte vo üsne regionaale Mundaartwörterbüecher erklääre niid, wohäär d Wörter chöme.

E Schatztrucke für Wortschnöigger

Ds Bäärndütsche Wörterbuech git zum Wort Gitzi no d Verchlinerigsfoorm Gitzeli u seit, das meini «Zicklein». Fertig! Ds Vorarlbärger Mundaartwörterbuech seit, es gääb im Vorarlbärgische di drei Foorme Gitz, Gitze u Gitzi. Das meini «das Junge von Ziegen». De chöme Redesaarte wi biescht a Gitzi weärt «hältst du etwas aus» u gumpa wia a Gitzi «ausgelassen umherspringen». U de erkläärt e Fuessnoote, das Gitz, Gitzi e Näbefoorm isch vo Kitz u vo mittuhoochdütsch kiz, kitze häärchunt. Ds g- am Aafang heigs äuä unger em Iifluss vo Geiss ggää.

Di meischte Lüt wei wüsse, wohäär das d Wörter chöme. Das zeigt sech im Briefchaschte vo dr Mundaartsändig Schnabuweid scho sit über zää Jaar. U drum isch ds Vorarlbärger Mundaartwörterbuech e Schatztrucke für Wortschnöigger.

Das Buech git kei Hiirnigschtabi

Itz chöit Dr mit Rächt fraage, was söu de di Mundaartwörtersammlig vo wit us em Oschte für mii aus Bäärner? Eerschtens, mues i daa umegää, si d Mundaarten im Vorarlbäärg – es git wi i aune Schwizer Kantöön e ganz e Huuffe – wi die i dr Schwiz alemanneschi Mundaarte. Vo dr Mundaart häär ghöört dr Vorarlbäärg zu dr Schwiz, ds bairisch-ööschtriichische faat eersch hinger em Arlbäärg aa.

Zwöitens machts gaar nüüt, we men öppen einisch si Nasen über e Zuun vom eigete Schpraachgäärtli use schtreckt. Klaar, hets i de Vorarlbärger Mundaarten es par hundert Wörter, wos bi üüs nid git. Zum Glück, wett i säge, de cha men o Nöis entdecke. Aber tuusegi vo Wörter chöme hie u deert voor, vilech mit ere chlin en angere Bedütig. Das git is sicher nid dr Hiirnigschtabi! U we di Wörter e chli angersch tööne weder bi üüs, fingt me se gliich, wes eim gluschtet u we me wott.

Ds Vorarlbäger Mundaartwörterbuech choschtet öppe 170 Franke. Mi chas pschteuue über hubert@allgäuer.at oder bin im säuber ga reiche. Er wont z 6805 Feldkirch-Gisingen a dr Winkelgasse 11. Viiu Vergnüege bim Schnöigge! (Der Bund)

Erstellt: 28.08.2009, 10:16 Uhr

Werbung

Volltreffer! Die Fussballkolumne.

Grädel schreibt über Fussball und die Welt. Wenn einer in Bern und Umgebung echten Fussballsachverstand hat, dann er.

Blogs

Michèle & Friends Drogen konsumieren für Fortgeschrittene

Sweet Home Kleine Feste auf die Schnelle

Werbung

Fussballinteressiert?

Hintergrundinformationen, Trainerdiskussionen und Pseudo-Expertentum vom Feinsten.

Die Welt in Bildern

Explosive Abrüstung: An der Grenze zwischen Süd- und Nordkorea werden die Bewachungsposten abgebaut. (15. November 2018)
(Bild: Jung Yeon-je/Getty Images) Mehr...