Mundart: Grabaten

Unger mängem Böimli ligt de wider eini, da bin i sicher. E eifaarbegi, e gschtreiffleti, e blüemleti oder en angersch gmuschtereti. Zwüsche Zitroonegäub u Antrazit oder Dunkuroot u Häublaau.

Feedback

Tragen Sie mit Hinweisen zu diesem Artikel bei oder melden Sie uns Fehler.

Im ene länge, flache Truckli. Meischtens von ere Frou fürn e Maa usgläse, wiu sii ja mues drahäreluege, we si am Tisch wisawii hocket oder we si se bim Tanze ganz naach vor den Ouge het. Das mues de verhaa, Aabete lang, wiu bim Gunterääri ds Gruuse nid uszhaute wäär. D Grawatte meinen i natüürlech.

I weis nid, was i miech, wen iig eini gschänkt überchiem. I ma di Hagle nid schmöcke. Lieber bingti mer es Abtröchnitüechli um e Haus oder e Fäglumpe. Won i ds Militäär ha hinger mer ghaa, han i gschwore «nie me» u bis itz het dä Schwuur.

Nid im Idiotikoon?

Bis itz han i gmeint, i de Wörterbüecher, wo im 19. Jarhundert si aagfangen oder gmacht woorde, gääbs ds Wort Krawatte oder Grawatte niid. Es hätt mi nid verwungeret, wiu si denn nid gäärn wäutschi Frömdwörter hei ufgnoo, u daas chunt ja vo französisch «cravate» i ds Dütsche. Nume han i mi trumpiert! Wos mer dür e Chopf isch gschosse, das ds «w» i Grawatte on es «b» chönnt sii, fingen i im zwöite Bang vom Idiotikoon dr Iitraag «Grabaten oder Halstücher», u zwaar us emene Militäärhandbuech vo 1704.

Was het e Grawatte mit em Militäär z tüe, han i mi gfragt, u fürn es par Schtung het mi niemmer me vom Schribtisch ewägg braacht, wiu i han e Wortgschicht gschmöckt. I han e Toucher gmacht i ds Dütsche Wörterbuech, won i bis itz d Grawatten o nid ha gfunge, u lande bim Iitraag Krabat, Krabate.

Nume het daas zeersch emau nüüt z tüe mit ere Grawatte, wiu Krabat ds aute dütsche Wort isch für Kroaat u Krabaten für Kroaazie. He ja, ds slaawische Wort für Kroaat heisst ja «hrvat», mi schprichts öppe chrwat uus. I teeune Dialäkt seit men aber o hrbat, daa isch auso dä Wächsu vo w zu b scho. Es git o beidi Foormen i de Familienäme Horvat, Hrvat u Hrbat u auui heissen eifach «Kroaat». Miir säge hüt Kroaazie, wiu mer dr latinisch Name Croatia hei vertleent. U di aute dütsche Bezeichnige Krabat u Krabaten si usgschtoorbe. Aber waas zum Gugger het den e Grawatte mit emene Kroaat z tüe?

Di kroaatische Söudner z Frankriich

Da isch no einisch e prächtegi Gschicht ufggange. Im Französische isch nämmlech «cravate» zeersch d Bezeichnig fürn e kroaatische Ritersoudaat u eersch schpeeter fürn es Tuech, wo men um e Haus bingt.

U beidi hange zäme: Vor dr französische Revoluzioon u sit em Regimänt vom französische König Ludwig XIII. hets z Pariis e Söudnerkompanii ghaa vo kroaatische Ritersoudaate. Wo du dr König Ludwig XIV. einisch vor em Schloss Versailles es Truppedefilee het abgnoo, si natüürlech o di kroaatische Riter derbi gsii. U die hei em König unerchant gfauue. Di hei nämmlech eso schööni Tüecher um e Haus treit. Wi si genaau hei usgsee, weis me nümm, aber di beiden Ändi vo dr gchnöpfte Schleiffe si äuä bis i Hosebung acheggange.

Em König si di Tüecher nümm us em Chopf. Aus Sunnekönig het er sofort settegi müesse haa. Er het ne d Bezeichnig vo de kroaatische Ritersoudaate ggää u het am Hoof sogaar ds Amt vom Cravatier iigfüert. U wiu dr König di nöie Haustüecher het treit, hei sini Hööfling u di Adeligen im Land o sofort settegi müesse haa. U wiu Pariis scho denn dr Modetämpu vo den obere Zäätuusig z ganz Öiropa isch gsii, het sech d Grawatte wi dr Blitz vo Portugal bis uf Ängland u Dütschland verbreitet. U aunenorte het si «corbata», «cravatta», «cravat»oder äänlech gheisse, auso eigetlech eifach «Kroaat».

Im groosse Wörterbuech vom Amelung vo änds 18. Jarhundert isch d Cravate öppis ganz Schpezieus. Deert bingt me das Tuech am ene z hitzige Jaghung um e Haus, das er druftschaupet u schtoglet un esoo nid aune dervorennt. (Der Bund)

Erstellt: 13.12.2008, 12:45 Uhr

Werbung

Urban und trendy?

Mal im Selbstversuch, mal beim Ortstermin. Oft mit Nachgeschmack. Immer allumfassend.

Blogs

Michèle & Friends Drogen konsumieren für Fortgeschrittene

Sweet Home Kleine Feste auf die Schnelle

Werbung

Weiterbildung

Ausbildung & Weiterbildung Finden Sie die passende Weiterbildung Technischer Kaufmann, Deutsch lernen, Coaching Ausbildung, Präsentationstechnik, Persönlichkeitsentwicklung

Die Welt in Bildern

Explosive Abrüstung: An der Grenze zwischen Süd- und Nordkorea werden die Bewachungsposten abgebaut. (15. November 2018)
(Bild: Jung Yeon-je/Getty Images) Mehr...