Zum Hauptinhalt springen

Mundart: So geit Vorarlbärgisch

I gwungere grad uf dr Site 662 desumen u lise, das «gniglat voll» ds Gliiche meint wi bi üüs graglet vou, «es heat koa Gnot» ds Gliiche wi bi üüs es pressiert niid u «so gnouot as blitzga» ds Gliiche wi bi üüs schnäu wi dr Blitz oder wi ds Bisiwätter.

E, i ha ja no gaar nid gseit, i waas das i desumegwungere. Im nöie Vorarlbärger Mundaartwörterbuech vom Hubert Allgöier. Zwe Bäng hets u guet 1800 Site. Miir ischs wi emene Beiji uf ere Bluemematte. I weis vor Wööli fasch nid, weles Wort zeersch.

E Wäutspüez

Dr pensioniert Leerer Hubert Allgöier het i sim Aarbeitszimmer z Fäudkirch-Gisinge zwöuf Jaar lang a däm Wörterbuech gschaffet. Bi 427 Gwäärslüt, jungen u aute, het er sech Uskunft la gää über d Wörter. Dene iri Antworte hei 35 000 Site gfüut. Vo 44 Gwäärslüt het er privaati Mundaartsammligen überchoo im Umfang vo über tuusig Site. Im Ganze müesst Dr nech e Bäärg vo öppe drüehaub Meeter Bletter voorschteuue mit Wörter druffe.

Nid ds Inträssi a siren oder eren angere Mundaart het em Hubert Allgöier dr Mupf ggää, e settegi Wäutspüez i Aagriff z nää, neei, in het scho geng wunger gnoo, wohäär d Mundaartwörter chömen u was si genaau meine. Drum het er sech i d Schpraachgschicht ichegchnöilet u i sim Wörterbuech i über 16 000 Fuessnoote d Häärkunft vo Wörter erkläärt.

Itz tänke vilech es paar, was macht de dä Schmiid Chrischte fürn es Gschiis? Mir hei o regionaali Mundaartwörterbüecher, es Bäärndütsches, es Simmetaaler, es Basler, es Zürcher, es Schaffhuser u no viiu angeri. Klaar hei si i eim Buech Platz, aber we di Vorarlbärger o 1800 Site füüue, bruucht er doch nid grad us em Hüsli z sii! Da chan i nume säge, dr Umfang isch es niid. Di meischte vo üsne regionaale Mundaartwörterbüecher erklääre niid, wohäär d Wörter chöme.

E Schatztrucke für Wortschnöigger

Ds Bäärndütsche Wörterbuech git zum Wort Gitzi no d Verchlinerigsfoorm Gitzeli u seit, das meini «Zicklein». Fertig! Ds Vorarlbärger Mundaartwörterbuech seit, es gääb im Vorarlbärgische di drei Foorme Gitz, Gitze u Gitzi. Das meini «das Junge von Ziegen». De chöme Redesaarte wi biescht a Gitzi weärt «hältst du etwas aus» u gumpa wia a Gitzi «ausgelassen umherspringen». U de erkläärt e Fuessnoote, das Gitz, Gitzi e Näbefoorm isch vo Kitz u vo mittuhoochdütsch kiz, kitze häärchunt. Ds g- am Aafang heigs äuä unger em Iifluss vo Geiss ggää.

Di meischte Lüt wei wüsse, wohäär das d Wörter chöme. Das zeigt sech im Briefchaschte vo dr Mundaartsändig Schnabuweid scho sit über zää Jaar. U drum isch ds Vorarlbärger Mundaartwörterbuech e Schatztrucke für Wortschnöigger.

Das Buech git kei Hiirnigschtabi

Itz chöit Dr mit Rächt fraage, was söu de di Mundaartwörtersammlig vo wit us em Oschte für mii aus Bäärner? Eerschtens, mues i daa umegää, si d Mundaarten im Vorarlbäärg – es git wi i aune Schwizer Kantöön e ganz e Huuffe – wi die i dr Schwiz alemanneschi Mundaarte. Vo dr Mundaart häär ghöört dr Vorarlbäärg zu dr Schwiz, ds bairisch-ööschtriichische faat eersch hinger em Arlbäärg aa.

Zwöitens machts gaar nüüt, we men öppen einisch si Nasen über e Zuun vom eigete Schpraachgäärtli use schtreckt. Klaar, hets i de Vorarlbärger Mundaarten es par hundert Wörter, wos bi üüs nid git. Zum Glück, wett i säge, de cha men o Nöis entdecke. Aber tuusegi vo Wörter chöme hie u deert voor, vilech mit ere chlin en angere Bedütig. Das git is sicher nid dr Hiirnigschtabi! U we di Wörter e chli angersch tööne weder bi üüs, fingt me se gliich, wes eim gluschtet u we me wott.

Ds Vorarlbäger Mundaartwörterbuech choschtet öppe 170 Franke. Mi chas pschteuue über hubert@allgäuer.at oder bin im säuber ga reiche. Er wont z 6805 Feldkirch-Gisingen a dr Winkelgasse 11. Viiu Vergnüege bim Schnöigge!

Dieser Artikel wurde automatisch aus unserem alten Redaktionssystem auf unsere neue Website importiert. Falls Sie auf Darstellungsfehler stossen, bitten wir um Verständnis und einen Hinweis: community-feedback@tamedia.ch