Zum Hauptinhalt springen

Dr Salaat

Vom Wort u sire Gschicht häär gseet di Sach uf en eerscht Blick ganz eifach uus. Miir, wo Dütsch rede, hei das Wort scho im schpääte Mittuauter vertleent vo salata. Das isch e Dialäktfoorm vo schriftitaliänisch insalata, wo eifach «di Gsauzeti» meint, abgleitet vo früe-italiänisch salare «sauze». Vom Italiänische häär isch das Wort mit ensalada o i ds Schpanische choo, mit salade i ds Französische u vo deert aus salad i ds Änglische.Bis itz hei mer numen uf enes Wort u si Gschicht gluegt. Das seit is über d Sach, wo hinger däm Wort schteit, gaar nüüt. Mir wüsse nid, obs das Ässe scho vor em Wort Salaat het ggää u was vor 500 Jaar Salaat isch gsii. Warschiinlech hei mer o Müei, mit weeni Wort z säge, was Salaat eigetlech isch. Es par Wort zur SalaatgschichtBi de Römer hets es Ässe ggää, wo acetarium «mit Essig Aagmachts» het gheisse. Gmacht heig mes us Ändiivie, Fleischbouillon, Oliivenööu, Zibele, Honig u Essig. I Latinisch-Dütsch-Wörterbüecher isch acetarium geng mit «Salaat» übersetzt. Werum eigetlech? Isch daas, esoo wi mers hüt verschtöö, Salaat?Im 17. Jarhundert beschribt dr Veneziaaner Salvatore Massonio im 400-sitige Archidipno overo dell’insalata – Dir chöits im Internet aaluege – usfüerlech, was inslata isch. Das chunt däm, wo miir üüs hüt unger Salaat voorschteuue, ganz naach, wiu dr Massonio Blattsalaat em usfüerlechschte beschribt, de Salaat mit angerne Gmües u mit Fleisch. Wüürze tuet er mit Essig, Ööu, Sauz u Gwüürz, säute mit emenen iiddickete Suud vo rächelige Fischinnereie, wo garum heisst u sit de Römer aus Wüürzi hööch im Kuurs isch, oder iiddicketem Kaviaarsaft. Er empfiut Salaat aus Voorschpiis vor em Gflügu.Bi üüs i dr Schwiz schribt dr Sanggauuer Reformator Vadian im 16. Jarhundert, Salaat sig «Kraut mit Salz besprengt» un en angeren isst «Salot von Bonetsch (Schpinet), wol mit Öl und Essich präpariert».I sim groosse Lexikoon vom Ändi vom 18. Jarhundert schribt dr Heinrich Zedler de, Salaat sig «ein bekanntes Essen, welches theils von gewissen Kräutern, theils von anderen Dingen mit Baumöl, Essig, Salz und dergleichen zubereitet wird.»Gseit sig no, das grüene Salaat bis aafangs letschts Jarhundert ender nid i d Pure-chuchi het ghöört. No iig ha aus Ching Pure ghööre bugere, mi söu das Züüg de Chüngle fuetere, sii ässi daas ömu niid.Luege mer i di euteri Salaatchuchi, chunt is sicher dr Fuesssalaat us verschnittene Chaubsfüess u dr Fürschteisalaat us Füess u Ggäder e chli komisch voor. Em Name naa isch dr Halunggesalaat, e Chäässalaat gäge Kaater, schpeziell. U dr Schpäcksalaat, wo me mit usglaanem Schpäck het gmacht schtatt mit Ööu, isch eso beliebt gsii, das me het gseit: Läberwuurscht u Schpäcksalaat isch aus Ässe telikaat. Oder: Himmel, Äärde, Luft und Meer, Schpäcksalaat und Pommdöteer.Was isch Salaat?I isse viiu Salaat, i mache viiu Salaat u gliich – mues i mit weeni Wort säge, was Salaat isch, überchumen i Probleem. Essig, Ööu, Sauz u Chrüter ghööre nume zum sauzige Salaat. U daas nid emaau geng; im Baukaan macht me Salaat viiu mit Joghurt, Sauz u Gwüürz, z Aasie mit Ggörisoosse. De gits ja no dr süess Fruchtsalaat, dr Orangschesalaat, wo men entwäder nume mit emene Liggöör aamacht oder siziliaanisch mit Oliivenööu u Pfäffer u dr Banaanesalaat mit Zitroone, Sauz u Pfäffer. Salaat cha me machen us rouem u gchochetem Gmües. De gits Salaat us Eier, Teigwaare, Riis, Linse, Meis, Fleisch, Fisch u Chääs, mit oder ooni Gmües. Salaat isst me chaut, mängisch aber o waarm oder lääi, zum Bischpiiu Härdöpfusalaat oder Chabissalaat. Auso: Salaat tuet men aus ganzes Gricht weder choche, no braate, no bachen un es isch meischtens es Gmisch mit ere Soosse – drum hei mer ja dr Salaat, we mer es Dürenang hei.>

Dieser Artikel wurde automatisch aus unserem alten Redaktionssystem auf unsere neue Website importiert. Falls Sie auf Darstellungsfehler stossen, bitten wir um Verständnis und einen Hinweis: community-feedback@tamedia.ch